De criteria voor een écht onafhankelijk laboratorium
Een COA is nooit sterker dan het laboratorium dat het heeft afgegeven. Vier criteria bepalen of dat laboratorium daadwerkelijk onafhankelijk is: accreditatie onder ISO/IEC 17025, geen eigendomsrelatie met de leverancier, verifieerbaarheid van de resultaten, en een track record bij meerdere, niet-gelieerde opdrachtgevers.
Een onafhankelijk laboratorium is een laboratorium zonder financieel belang bij de uitkomst van de meting, en of een geaccrediteerd laboratorium ook echt onafhankelijk werkt, controleer je aan vier punten. Twee analyserapporten kunnen dezelfde methoden, dezelfde percentages en dezelfde opmaak tonen en toch niet even zwaar wegen, omdat het verschil in de afzender zit. Een meting is pas bewijs als de partij die haar heeft uitgevoerd er niets bij wint.
Waarom het laboratorium net zo zwaar weegt als de methode
HPLC en LC-MS zijn gevestigde analytische technieken en zelden de zwakke plek van een certificaat van analyse (COA). Een COA toont voor één batch de identiteit (LC-MS) en de zuiverheid (HPLC). Problemen ontstaan wanneer de partij die de methode toepast ook belang heeft bij een gunstige uitkomst. Voor je een chromatogram gaat beoordelen, helpt het dus om te weten wie de meting heeft uitgevoerd en of die partij onpartijdig is.
Vier criteria om laboratoriumonafhankelijkheid te toetsen
Accreditatie onder ISO/IEC 17025
ISO/IEC 17025 is de internationale norm voor de competentie van test- en kalibratielaboratoria. Een geaccrediteerd laboratorium is periodiek beoordeeld op de betrouwbaarheid van zijn methoden, de kwalificatie van personeel en de traceerbaarheid van metingen. In Nederland voert de Raad voor Accreditatie (RvA) deze beoordelingen uit, en het accreditatienummer is op te zoeken in het openbare register van de RvA. Een laboratorium zonder vindbaar accreditatienummer levert geen extern getoetste garantie voor zijn eigen competentie.
VereistGeen eigendomsrelatie met de leverancier
Een laboratorium dat eigendom is van, of financieel afhankelijk is van, de partij die het geteste product verkoopt, heeft een economisch belang bij een gunstig resultaat. Dat hoeft niet tot bewuste fraude te leiden, maar het ondermijnt wel de onpartijdigheid die een certificaat zijn waarde geeft. Vraag naar de eigendomsstructuur, of controleer of het laboratorium onder een andere naam en een ander adres opereert dan de verkoper.
VereistVerifieerbaarheid van de resultaten
Een serieus laboratorium is rechtstreeks te bereiken, los van de verkoper die het certificaat aanhaalt. Een referentienummer, een klantenportaal of een directe contactmogelijkheid maakt het mogelijk om een certificaat te laten bevestigen bij de bron zelf. Een certificaat dat alleen via de verkoper te "controleren" is, biedt in feite geen onafhankelijke verificatie.
VereistTrack record bij meerdere, niet-gelieerde opdrachtgevers
Een laboratorium dat structureel voor uiteenlopende, onderling niet-verbonden opdrachtgevers werkt, heeft een reputatie te verliezen die verder reikt dan één enkele klant. Een laboratorium dat uitsluitend of overwegend voor één leverancier lijkt te werken, mist dat onafhankelijke track record, ook als het formeel geen eigendomsband heeft.
AanbevolenWat onafhankelijkheid oplevert, en wat niet
Ook een geaccrediteerd, extern laboratorium kan een meetfout maken, met meetonzekerheid te maken hebben of een resultaat achteraf moeten bijstellen. Onafhankelijkheid neemt het economische motief voor een gunstige uitkomst weg, en dat is waar ze voor dient. Een compleet oordeel vraagt daarnaast om een kloppend batchnummer en een consistent chromatogram.
Hoe de vier criteria elkaar versterken
Een laboratorium kan geaccrediteerd zijn en toch nauwelijks te bereiken voor verificatie. Een laboratorium zonder eigendomsband met de leverancier kan vrijwel uitsluitend voor die ene klant werken. Pas wanneer accreditatie, eigendomsonafhankelijkheid, verifieerbaarheid en een breed opdrachtgeversbestand samenkomen, is er een stevige basis om het laboratorium onafhankelijk te noemen. Ontbreekt één criterium, dan hoeft dat het certificaat niet waardeloos te maken, maar het is wel de plek om een gerichte vervolgvraag te stellen.
In de praktijk gaat het om drie controles: het accreditatienummer opzoeken in het RvA-register, nagaan of het laboratorium onder een ander bedrijf valt dan de verkoper, en kijken of er een directe contactmogelijkheid bestaat die los staat van de verkoper. Kennis van chromatografie is daarvoor niet nodig.
De aansluiting bij het Nederlandse kwaliteitskader
De analytische standaarden die onafhankelijke laboratoria hanteren, staan niet los van het bredere regulatoire kader. Voor geregistreerde geneesmiddelen beoordeelt het CBG-MEB kwaliteitsdossiers mede aan de hand van de Europese Farmacopee (Ph. Eur.), het referentiewerk voor farmaceutische kwaliteitsstandaarden in de Europese Unie, en aan de hand van Good Manufacturing Practice (GMP). Een onafhankelijk laboratorium dat volgens ISO/IEC 17025 werkt, sluit aan bij diezelfde onderliggende principes van traceerbaarheid en methodevalidatie, ook wanneer het geteste product zelf geen geregistreerd geneesmiddel is.
Ook een COA van een onafhankelijk laboratorium zegt niets over steriliteit of over de wettelijke status van het product. Die status staat in het register van het CBG en de EMA.
Alle verificatiecriteria op één plek
COA lezen, laboratoriumonafhankelijkheid beoordelen en vervalsingen herkennen, compact en zonder verkoopdruk.
Veelgestelde vragen
Wat betekent een accreditatie onder ISO/IEC 17025?
ISO/IEC 17025 is de internationale norm voor de competentie van test- en kalibratielaboratoria. Een laboratorium dat onder deze norm is geaccrediteerd, is periodiek beoordeeld door een onafhankelijke accreditatie-instantie op onder meer de betrouwbaarheid van zijn methoden, de kwalificatie van personeel en de traceerbaarheid van metingen. In Nederland voert de Raad voor Accreditatie (RvA) deze beoordelingen uit.
Is een intern laboratorium van een leverancier altijd onbetrouwbaar?
Niet per definitie onjuist, maar wel minder overtuigend als bewijs. Een laboratorium dat eigendom is van, of uitsluitend werkt voor, de leverancier die het product verkoopt, heeft een economisch belang bij een gunstig resultaat. Dat ondermijnt de onpartijdigheid die een kwaliteitsdocument zijn bewijskracht geeft, ook als er geen sprake is van bewuste fraude.
Betekent "onafhankelijk" dat een laboratoriumresultaat altijd correct is?
Nee. Onafhankelijkheid vermindert het risico op belangenverstrengeling, maar sluit menselijke fouten, meetonzekerheid of incidentele afwijkingen niet uit. Een onafhankelijk laboratorium is één stuk bewijs binnen een breder geheel van criteria, niet een garantie die alle andere controles overbodig maakt.